Kaşgar’da Kültürel Silme Derinleşiyor: Uygur Sokak İsimleri Bir Bir Çince İsimlerle Değiştiriliyor

Doğu Türkistan Bülteni Editör 6 Ocak 2026 Doğu Türkistan yorum Yap

İlgili Makaleler

Çin yönetimi, Doğu Türkistan’ın kadim Uygur şehri Kaşgar’da Uygurca sokak ve yol isimlerini sistematik biçimde kaldırarak yerlerine ideolojik içerikli Çince adlar veriyor. Resmî belgelerle duyurulan değişiklikler, uzmanlara göre kültürel hafızayı hedef alan politik bir müdahale niteliği taşıyor.

Tabela Değişikliğiyle Başlayan Sessiz Dönüşüm

Kaşgar’da uzun yıllardır kullanılan Uygurca sokak ve cadde isimleri birer birer kaldırılıyor. Sincan Mağdurları Veritabanı’nın kurucusu araştırmacı Gene Bunin, sosyal medya üzerinden yaptığı değerlendirmede Kaşgar’daki kültürel yıkımın sürdüğünü belirterek, Uygur tarihine ve yerel yaşama ait isimlerin “genel ve standart Çince adlarla” değiştirildiğini vurguladı.

Bu değişimin günlük hayattaki yansımaları da dikkat çekiyor. Kaşgar’da yaşayan bir Çinli Douyin kullanıcısı, dükkanının önündeki yolun adının değiştirilmesini şu sözlerle anlattı:

“Kaşgar’daki işletme sahipleri, kapınızın önündeki yolun adı değişti mi? Bizim Keziduwei (Kızıl Dowa) Yolu artık Xingmin Yolu oldu. Sizin yolunuzun adı ne oldu?”

Resmî Duyuru: 44 Yolun Adı Değiştirildi

Kaşgar Belediyesi Halk Yönetimi tarafından yayımlanan ve “Kaşgar Şehrindeki Bazı Yolların (Cadde ve Sokakların) Adlandırılması ve Yeniden Adlandırılması Hakkında Duyuru” başlığını taşıyan resmî belgede, belediye onayının ardından 14 yolun adlandırıldığı, 30 yolun ise yeniden adlandırıldığı açıklandı.

Kaşgar Belediyesi Sivil İşler Bürosu, bu kararların Çin Devlet Konseyi’nin “Yer Adı Yönetimi Yönetmeliği” çerçevesinde alındığını savundu. Belgelerde kullanılan dil teknik ve idari görünse de, değişikliklerin kültürel ve politik etkilerinin son derece derin olduğu ifade ediliyor.

Uygur Hafızasını Taşıyan İsimler Siliniyor

Kaşgar’daki sokak isimleri yalnızca yön tarif eden işaretler değil; Uygur tarihini, yerel coğrafyayı, meslekleri, pazarları, yemek kültürünü ve toplumsal belleği yansıtan semboller olarak biliniyor. Bu isimlerin yerine “Dostluk”, “Demokrasi”, “Kızıl Bayrak”, “Yeniden Canlanma” gibi Çin devlet ideolojisini çağrıştıran adların verilmesi, uzmanlara göre şehrin kimliğinin yeniden yazılması anlamına geliyor.

Yetkililerin Yayımladığı Sokak İsimleri Listesi

Yetkililer tarafından yayımlanan tabloda, Kaşgar’daki birçok sokağın orijinal Uygurca adı, bu isimlerin Hanedanileştirilmiş (Çinceleştirilmiş) versiyonu ve yeni Çince adı birlikte yer aldı. Açıklık ve şeffaflık iddiasıyla yayımlanan listede öne çıkan bazı değişiklikler şöyle:

Nazarbagh (كونا نەزەر باغ) → Orchard Road (Meyve Bahçesi Yolu)
Tar Boghuz Yolu (تار بوغۇز) → Dostluk Yolu
Toquz Tash (توققۇز تاش) → Water Mill Street (Su Değirmeni Caddesi)
Naway Street – Ekmekçiler Sokağı (ناۋاي كوچا) → Nine Turns Road
Shamalbagh Yolu (شامالباغ) → Yeni Stil Yolu
Seman Yolu (سەمەن يولى) → Limín Yolu (Halka Fayda Yolu)
Yumlaq Sheher Yolu (يۇمۇلاقشەھەر) → Laining Yolu
Soqa Kol Beshi Yolu (سوقا كۆلبېشى) → Yeniden Canlanma Yolu
Pahta Bazaar Yolu (پاختا بازىرى) → Kızıl Bayrak Yolu
Tash Bazaar Yolu (تاش بازىرى) → Demokrasi Yolu
Dolat Bagh Yolu (دۆلەتباغ) → Ulusun Kuruluşu Yolu
Ujmilik Yolu (ئۈجمىلىك) → Xinhua Yolu
Lenger Yolu (لەنگەر) → Entegrasyon Yükselişi Yolu
Aramehelle Yolu (ئارا مەھەللە) → Xinmin Yolu (Yeni İnsanlar Yolu)

Listede ayrıca aynı sokaklara bağlı kuzey, güney ve ara sokakların da benzer şekilde yeniden adlandırıldığı görülüyor.

Binlerce Köy Aynı Kaderi Paylaşıyor

Bu uygulama yalnızca Kaşgar ile sınırlı değil. İnsan Hakları İzleme Örgütü ile Norveç merkezli Uygur Hjelp kuruluşunun 2024 tarihli ortak raporuna göre, 2009–2023 yılları arasında en az 3.600 Uygur köyünün adı değiştirildi. Birçok köyün adı; dini yaşamı, yerel tarihi ya da doğal özellikleri yansıtırken, yeni isimlerin büyük bölümü devlet ideolojisini ve idari dili öne çıkarıyor.

Uzmanlar Uyarıyor: Bu Bir İdari Düzenleme Değil

Uzmanlara göre sokak ve yer adlarının değiştirilmesi, ulaşım veya verimlilikle ilgili bir uygulama değil. Bu süreç; hafıza, dil ve bir halkın kendi yaşadığı mekânı nasıl tanımladığı üzerindeki kontrolü hedef alıyor.

Yüzyıllardır yaşayan bir Uygur şehri olan Kaşgar’da, sokak isimleri bir zamanlar bahçelerin, çarşıların ve mahalle yaşamının hikâyesini anlatıyordu. Bu isimler silindikçe, Uygur varlığının görünür ve somut bir katmanı da ortadan kaldırılıyor.

Doğu Türkistan Bülteni Haber Ajansı / HABER MERKEZİ

#DoğuTürkistan #EastTurkistan #Kaşgar #Kashgar #UygurBölgesi #Xinjiang #Sincan #UygurŞehirleri #KadimKaşgar #Uygurlar #Uyghurs #UygurKimliği #UygurKültürü #UygurDili #UygurMirası #KültürelSilinme #KültürelAsimilasyon #DilHakları #KolektifHafıza #İnsanHakları #HumanRights #AzınlıkHakları #SonDakika #Gündem #DünyaHaberleri #UluslararasıHaber #Haber #BağımsızGazetecilik #İnsanHaklarıHaberi #AraştırmaHaberi