ABD’den Küresel Ticarette Yeni Dönem: Zorunlu Çalıştırma İhlallerine Karşı Dev Yaptırım Dalgası

ABD hükümeti; Beyaz Saray, Gümrük ve Sınır Koruma Teşkilatı (CBP) ve Ticaret Temsilciliği (USTR) kanalıyla küresel tedarik zincirlerini kökten değiştirecek adımlar attı. Haziran 2026 itibarıyla yürürlüğe giren yeni kararlar; Sırbistan ve Ürdün’e yönelik ithalat yasaklarından, 60 ekonomiyi kapsayan Bölüm 301 gümrük vergilerine ve ithalatçılar için yayınlanan katı denetim rehberlerine kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor.

ABD yönetimi, uluslararası ticarette zorunlu çalıştırma (forced labor) ile mücadeleyi sıradan bir gümrük prosedürü olmaktan çıkarıp doğrudan küresel ticaret politikasının ve federal yaptırımların ana eksenine yerleştirdi. Uygur Zorla Çalıştırma Önleme Yasası (UFLPA) kapsamındaki gözaltı istatistiklerinin geçen yıl nispeten düşük seyretmesinin ardından, Haziran 2026’da peş peşe açıklanan kararlar daha aktif ve sert bir denetim döneminin başladığını gösteriyor.

CBP’den Üç Yeni Serbest Bırakma Emri (WRO): Coğrafi Kapsam Genişliyor

ABD Gümrük ve Sınır Koruma Teşkilatı (CBP), 1930 Gümrük Tarifesi Kanunu’nun 307. Bölümü (19 USC § 1307) uyarınca zorunlu iş gücüyle üretildiği tespit edilen mallara yönelik üç yeni Serbest Bırakma Emri (WRO – Withhold Release Order) yayınladı. WRO kapsamında, ithalatçılar ürünlerinde zorunlu iş gücü bulunmadığını kanıtlayamadığı sürece söz konusu ürünlerin ABD limanlarına girişi engelleniyor ve mallar alıkonuluyor.

2026 mali yılının 4., 5. ve 6. WRO’ları olarak kayıtlara geçen bu son kararlar, zorunlu çalıştırma denetimlerinin artık sadece Çin’in Sincan bölgesiyle sınırlı kalmadığını kanıtlıyor:

• 16 Haziran 2026 (Sırbistan): Sırbistan’da faaliyet gösteren Zijin Copper DOO tarafından üretilen bakır ve bakır ürünlerine ithalat yasağı getirildi.

• Haziran 2026 (Ürdün): Ürdün merkezli Needle Craft Ltd. ve Casual Wear Apparel LLC şirketleri tarafından üretilen giyim eşyaları ve tekstil ürünleri hedef alındı.

İthalatçılar İçin Yeni Zorunlu Çalıştırma Uygulama Operational Rehberi

12 Haziran 2026 tarihinde CBP, küresel tedarik zincirine sahip şirketler için Zorunlu Çalıştırma Uygulama Operasyonel Kılavuzu’nu (Forced Labor Enforcement Operational Guidance) yayımladı. Bu belge, kurumun yasal yetkilerini ve ithalatçılardan beklediği belge standartlarını şeffaflaştırmayı amaçlıyor.

Kılavuz, CBP’nin dayandığı üç temel yasal yetkiyi tek bir çatıda topluyor:

1. 1930 Gümrük Tarifesi Kanunu Bölüm 307 (19 USC § 1307): WRO’lar ve resmi bulgular.

2. Uygur Zorlu Çalıştırma Önleme Yasası (UFLPA).

3. Amerika’nın Düşmanlarına Karşı Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası (CAATSA).

Rehberdeki Öne Çıkan Detaylar ve CTPAT Avantajı

Rehber; sevkiyatların alıkonulması, hariç tutulması ve kabul edilebilirlik incelemelerine dair adım adım süreç haritaları, örnek bildirimler ve yüksek riskli sektörler için izleme standartları sunuyor.

İthalatçıların, ham madde aşamasından nihai ürüne kadar tam tedarik zinciri izlenebilirliği (traceability) sağlayan kayıtları tutması şart koşuluyor. Öte yandan, Terörizme Karşı Gümrük Ticaret Ortaklığı (CTPAT) programına katılan onaylı ithalatçılara; öncelikli inceleme, tesislerden geri teslimat esnekliği ve zorunlu çalıştırma emirleri öncesinde ön bilgilendirme gibi operasyonel ayrıcalıklar tanınacağı belirtiliyor.

Beyaz Saray’dan 14411 Sayılı Başkanlık Kararnamesi

Beyaz Saray, 3 Haziran 2026 tarihinde yayımladığı 14411 sayılı Kararname (Gümrük Uygulamasının Güçlendirilmesi) ile zorunlu çalıştırma ihlallerini en üst düzey federal yaptırım seviyesine çıkardı.

Kararname; gümrük dolandırıcılığı, düşük değerleme ve yetkisiz aktarma gibi konuları düzenlerken, İç Güvenlik Bakanı ile Başsavcıya (Adalet Bakanlığı) zorla çalıştırmayla üretilen mallara yönelik soruşturmalara ve yaptırımlara doğrudan öncelik verme talimatı veriyor. Bu hamle, konuyu CBP’nin gümrük denetimlerinin ötesine taşıyarak tüm federal kurumların ortak mücadele alanına dönüştürüyor.

USTR’den 60 Ekonomiye 301. Madde Soruşturması ve %12,5’e Varan Ek Vergiler

ABD Ticaret Temsilciliği (USTR), 2 Haziran 2026‘da, 1974 Ticaret Yasası’nın 301. Maddesi kapsamında yürütülen 60 ayrı soruşturmanın sonuçlarını duyurdu.

USTR incelediği 60 ekonominin tamamında, yabancı hükümetlerin zorla çalıştırma yoluyla üretilen malları engellemede veya mevcut yasakları uygulamada başarısız olduğunu tespit etti. Bu durumun adil piyasa koşullarını bozduğu ve yasalara uyan şirketleri haksız rekabete maruz bıraktığı vurgulandı:

• Bulgular: 54 ekonominin zorunlu iş gücü ithalat yasağını uygulamada yetersiz kaldığı; 6 ekonominin ise var olan yasakları etkin biçimde denetleyemediği saptandı.

• Önerilen Tarifeler: USTR, bu 60 ekonomiden gelen ithal ürünlere %10 ile %12,5 arasında değişen ek Bölüm 301 gümrük vergileri uygulanmasını teklif etti.

• Tekstil Mekanizması: Belirli ekonomilerden ithal edilen nitelikli giyim ve tekstil ürünleri için indirimli tarife oranları sunan özel bir tekstil mekanizması da öneriler arasında yer aldı.

Uluslararası Ticaret Yapan Şirketler İçin 6 Adımlı Eylem Planı

Toplanan tüm bu veriler, zorunlu çalıştırmanın artık sadece bir uyum meselesi değil, doğrudan maliyet, gümrükte el koyma ve yaptırım riski taşıyan dev bir ticaret politikası unsuru olduğunu gösteriyor. Uzmanlar, uluslararası tedarik zincirini yöneten şirketlerin vakit kaybetmeden şu adımları atmasını öneriyor:

1. Risk Haritasını Yeniden Çıkarın: Denetimleri sadece geleneksel yüksek riskli bölgelerle (Sincan vb.) sınırlamayın; Sırbistan ve Ürdün örneklerinde olduğu gibi tüm küresel tedarikçileri kapsama alın.

2. Tedarik Zinciri Izlenebilirliğini (Traceability) Güçlendirin: Ham maddeden bileşen seviyesine ve nihai ürüne kadar tüm tedarik süreçlerinin menşeini belgeleyin.

3. Tedarikçi Sözleşmelerini Güncelleyin: Tedarikçilere yönelik denetim hakları, uyumluluk sertifikasyonu zorunluluğu ve veri paylaşım yükümlülükleri içeren maddeleri sözleşmelere ekleyin.

4. CBP Standartlarına Uygun Kayıt Sistemi Kurun: Yeni Operasyonel Kılavuz’da talep edilen evrak, fatura, taşıma belgesi ve durum tespiti (due diligence) belgelerini eksiksiz arşivleyin.

5. Acil Müdahale Protokolleri Oluşturun: Olası bir liman alıkoyması veya ithalat yasağı durumunda hukuk, gümrük uyum, tedarik ve lojistik ekiplerinin izleyeceği kriz senaryolarını hazırlayın.

6. Bölüm 301 Tarife Gelişmelerini Takip Edin: USTR’nin önümüzdeki dönemde yürürlüğe koyacağı ek vergilerin maliyet ve tedarik stratejilerinize etkisini düzenli olarak analiz edin.

Doğu Türkistan Bülteni Haber Ajansı / HABER MERKEZİ