Norveç merkezli Uygur Hjelp kuruluşu tarafından sızdırılan ses kaydının temsili bir canlandırması. Kaşgar'daki Uygur işçileri ve işletme sahipleri, Çinli bir yetkilinin gözetimi altında "Öz Bildirim Formu" doldurmaya zorlanıyor. Duvarda yansıtılan "14 Sorunlu Davranış" listesi, İslami selamlaşmadan takke takmaya kadar Uygur kimliğinin temel unsurlarını "suç" kapsamına alıyor. Katılımcılar, kendilerini veya aile üyelerini bu maddelere göre ihbar etmeye teşvik ediliyor.
Sızdırılan Ses Kaydı İfşa Etti: Çin 14 Madde ile Uygurları Kendini İhbar Etmeye Zorluyor
Çin hükümetinin Doğu Türkistan’daki Uygur Türklerine yönelik yürüttüğü sistematik baskı politikalarına dair yeni ve çarpıcı bir kanıt ortaya çıktı. Norveç merkezli Uygur Hjelp kuruluşu tarafından paylaşılan ve Kaşgar’daki bir işletme eğitim oturumuna ait olduğu belirtilen ses kaydı, Uygurların “14 sorunlu davranış” listesine göre kendilerini ihbar etmeye zorlandığını ifşa ediyor.
Zorunlu “Öz Bildirim” Formu: Kendini İhbar Etme Dönemi
Sızdırılan kayıtlarda, Kaşgar’daki restoran çalışanları ve işletme sahiplerine bir Çinli yetkili tarafından siyasi bir kampanya kapsamında “öz bildirim formu” doldurtulduğu duyuluyor. Katılımcılardan, 14 maddelik bir listeye bakarak kendilerinin veya aile üyelerinin “sorunlu” bir davranış sergileyip sergilemediğini beyan etmeleri isteniyor.
Yetkili, geçmişte bu davranışları sergileyenlerin “hukuki bilgi eksikliği” bahanesiyle kendilerini rapor etmeleri durumunda affedilebileceklerini iddia etse de, uzmanlar bu sürecin aslında potansiyel gözaltılar için bir veri toplama mekanizması olduğu konusunda uyarıyor.
İşte Hedef Alınan 14 “Sorunlu” Davranış
Belgede yer alan maddeler, güvenlik endişelerinin çok ötesine geçerek Uygur Müslüman kimliğinin en temel ifadelerini suç unsuru haline getiriyor:
Dini Görünüm: Ailede sakal, takke veya başörtüsü kullanan bireylerin bulunması.
Dini Eğitim: Herhangi bir düzeyde İslam eğitimi almış olmak.
Dini Toplantılar: Vaaz dinlemek veya dini içerikli toplantılara katılmak.
“Helal” Kavramı: Helal terimini onaylanmış gıda bağlamı dışında (örneğin mutfak gereçleri veya tekstil için) kullanmak.
Yabancı Kültür Hayranlığı: Türkiye veya Suudi Arabistan gibi ülkelerin ürünlerini veya kültürünü Çin ürünlerine tercih etmek.
Dijital Etkileşim: “Aşırılıkçı” olarak nitelendirilen içerikleri sosyal medyada beğenmek veya paylaşmak.
Geleneksel Selamlaşma: “Selamün Aleyküm” yerine Çince “Ni Hao” dememek.
Yasaklı Materyaller: Etnik birliği zedelediği iddia edilen sesli veya görüntülü içerikleri saklamak.
Yerel Saat Kullanımı: Pekin saati yerine Sincan saatini takip etmek.
Aile Planlaması: Devletin belirlediği çocuk sayısı kotasını aşmak.
İş Gücü Transferine Direnç: Aile üyelerinin Çin’in iç kesimlerine çalışmaya gönderilmesine karşı çıkmak.
Kampanyalara Katılım: Hükümetin siyasi asayiş kampanyalarına aktif destek vermemek.
Yaşam Tarzına Müdahale: Başkalarının alkol veya sigara içmesini engellemeye çalışmak.
Genel İtaatsizlik: Devletin koyduğu kurallara veya bu kampanyaya katılmayı reddetmek.
Kültürel Asimilasyonun Derinliği
Ses kaydındaki en çarpıcı anlardan biri, yetkilinin geleneksel selamlaşmayı “gülünç derecede uzun” bularak yasaklaması ve Uygurları sadece baş sallayarak Çince selam vermeye zorlaması oluyor. Ayrıca, Türkiye menşeli ürünlerin (örneğin Ülker markalı tatlılar) tavsiye edilmesinin dahi “yabancı kültürlere körü körüne tapınmak” olarak değerlendirildiği görülüyor.
Bu sistem, Uygurları kendi inançlarını, dillerini ve günlük alışkanlıklarını denetlemeye zorlayarak özel hayatın mahremiyetini tamamen ortadan kaldırmayı hedefliyor.
Ses Kaydının Tam Metni …
Yetkili: Şimdi de Emniyet Amiri’nin sözlerini dinleyelim. Başlamadan önce, aranızdan 33 kişi komşu illerden geldi, lütfen yoklama listesini imzalayın. Bazılarınız imzaladı, bazılarınız imzalamadı. Bazılarınız bu taraftan, bazılarınız o taraftan girdi. Yarkent, Poskam, Qaghiliq, Konasheher, Yengisheher gibi Kaşgar şehri dışından gelenler odada kalsın, sizinle 2 dakika konuşmamız gerekiyor. Diğerleri çıkabilir.
Kayıt yapan polis memuru: Söylemek istediğiniz bir şey var mı?
Yetkili: Vaktinizin 5 dakikasını alacağım, bu [siyasi] kampanyamızın devamı. Kampanya çalışmamızın 3 adımı var: odaklanmak ve konuşmamak.
Birinci adım seferberlik; kampanya yapmayı öğretmek için dükkan sahiplerini temsilci olarak ofisimize çağırdık. İkinci adım kampanya yürütmek; bildiğim kadarıyla, “arkadaşım Chaharbagh” [restoran adı] burada iki oturum düzenledi bile. Bir keresinde arkadaşım özellikle bizim departmanımız için ayrı bir oturum düzenledi, ardından mahalle sakinlerinden yiyecek ve içecek sektöründekilerle başka bir oturum daha düzenledi. Üçüncü adım ise, kampanya bittikten sonra, sorunu kendi içinde bulmak [kendini raporlamak]. Bildirilen sorun türleri büyük sorunlar; aramızda oturan gençlerin bu sorunların hiçbirinin var olmadığını düşündüğünü sanıyorum.
Burada listelenen 14 sorun var, sorunu belirttiğimde, eğer bu sorunu [bildirmek için] yaşıyorsanız, “açıklamalar” yazan yere “evet” işaretini koyun. Eğer [sorun] yaşandıysa, bu bir hata değildir, tıpkı mahalle topluluğunun söylediği gibi. Hepimiz daha önce bundan etkilendik, eğer bu sorun yaşandıysa, kendinizi bildirebilir ve “Kanun bilgimin yetersizliğinden dolayı doğru ile yanlışı ayırt edemedim, şu veya bu fiili işledim, mahalle komitesinin kentsel yönetim departmanının çeşitli siyasi hukuk kampanyalarını dinledikten sonra bu fiilleri işlemedim veya artık işlemeyeceğim” diyebilirsiniz. Eğer [bildirilecek] bir sorun yoksa, “sonuçlar” yazan yere, ortadaki kısma Çince olarak “hayır” yazın, eğer [bildirilecek] bir şey varsa “evet” yazın. Önce işletme adını, sonra “bildirimde bulunan kişi” yazan yere adınızı, kimlik numaranızı ve telefon numaranızı üç ayrı satıra yazın.
‘Dükkan adı’ yazan yere “arkadaşım Chaharbagh” restoranının adını yazın.
Yazmayı bitirdiyseniz, dikkatlice dinleyin. 1’den 14’e kadar [Kendinize bildirmeniz gereken sorunlar] soracağım. Sorunu okuyacağım, eğer bu sorun sizde yoksa yüksek sesle “hayır” deyin ve kağıda yazın.
Katılımcılar: Evet.
Yetkili: Öncelikle , ailenizde anormal sakal veya bıyık bırakan, takke (namazda kullanılan kufi şapka) takan, eteğin altına pantolon giyen, başörtüsü takan biri var mı? Siz bu tür davranışlarda bulundunuz mu?
Katılımcılar: Hayır!
Görevli: O halde hayır yazın. İkinci olarak , din eğitimi aldınız mı [İslam]?
Katılımcılar: Hayır!
Yetkili: O halde hayır yazın. Üçüncüsü , dini toplantılarda, özellikle Hicret (dini amaçlarla göç/ayrılma) hakkında vaazlar dinlediniz mi?
Katılımcılar: Hayır!
Yetkili: Dördüncüsü , aranızdan herhangi biri ‘Helal’ terimini [bağlam dışı olarak] yiyecek ve içecek alanı dışında kullandı mı?
Katılımcılar: Hayır!
Yetkili: Duyduğunuz gibi, bu durum mahalle komitesi tarafından da açıklandı. Örneğin, yiyecek ve içecek sektöründe bir şeyin helal olması, içinde hayvansal yağ bulunmadığı anlamına gelir. Bu terimi sadece süt ürünleri ve et için kullanıyoruz. Peki, Kaşgar’dan gelen unu helal değil olarak tanımlayabilir miyiz?
Katılımcılar: Hayır!
Yetkili: Portakal, limon, muz gibi Çin’in iç kesimlerinden gelen meyveleri helal olmayan meyveler olarak adlandırabilir miyiz?
Katılımcılar: Hayır!
Yetkili: Geçmişte su ısıtıcılarına, yemek çubuklarının ambalajlarına, hatta üç tekerlekli motosikletlere bile etiket yapıştırırdık. Siz de bu tür faaliyetlere katıldınız mı?
Katılımcılar: Hayır!
Yetkili: O halde hayır yazın. Beşinci madde , özellikle düğünlerde sofra düzeni söz konusu olduğunda, yiyecek ve içecek sektörüyle ilgilidir. Türkiye veya Suudi Arabistan’ın yemekleri, içecekleri ve kıyafetleri Çin’inkinden çok daha iyidir. Yabancı kültürlere körü körüne tapınmak, sizin de katıldığınız bir şey mi?
Katılımcılar: Hayır!
Yetkili: Yani burada anlatmaya çalıştıkları şu: Burada evlenmeye karar veren, rezervasyon yaptıran bazı kişiler size “Kayınvalidem ve kayınpederim için ne almalıyım?” diye soruyorlar ve siz de “Orda-Aldi’ye gidin ve Türkiye’nin Ülker markalı tatlılarından alın” diye cevap veriyorsunuz. Bu tür şeyleri öneremezsiniz, tamam mı?
Katılımcılar: Tamam.
Resmi yetkili: Kendi yerel işletmelerimiz var, bunları desteklemeliyiz ve yabancı ülkeleri körü körüne yüceltmemeliyiz. Bana göre, Kaşgar ürünlerinden daha iyisi yok. Altıncı olarak , internetteki boşluklardan yararlanarak, aşırılıkçı ses ve/veya video içeriklerine beğeni veya olumlu oy veren oldu mu?
Katılımcılar: Hayır!
Yetkili: Yedinci olarak, özellikle erkekler sabahları birbirlerini selamlarken ‘assalamualaikum warahmatullahi wabarakatuh’ gibi gülünç derecede uzun bir selamlama yapıyorlar, siz de böyle yapıyor musunuz?
Katılımcılar: Hayır!
Resmi görevli: En iyi şey, sabahları birbirinizi selamlarken başınızı sallayıp ‘Ni Hao’ [Nasılsınız? Çince] demek, tamam mı? Bir diğer şey ise, yoklama sırasında adınız ‘Emetahun’ veya ‘Memetahun’ gibi çağrıldığında, Kaşgar usulü ‘Dao’ [Çince’de ‘Buradayım’] demenizdir. Bu sadece bir kelime, bir cümle; devlet dilimiz olan Çince’deki yetkinliğimizi artıracaktır.
Yetkili: Sekizinci olarak , ayrılıkçılığı kışkırtan veya etnik bölünmeye yol açan ses/video materyalleri oluşturdunuz, sakladınız veya kopyaladınız mı?
Katılımcılar: Hayır!
Resmi açıklama: Dokuzuncu olarak , bileğinizdeki saat, telefonumuzdaki saat hangi saate ayarlanmış durumda?
Katılımcılar: Pekin saatiyle!
Yetkili: Yani “Sincan zamanı mı?” yazan yere “hayır” yazın. Onuncu, bu özellikle sizin için, Çin’in aile planlaması politikası dışında bir çocuğunuz oldu mu? Çin’in aile planlaması politikası değiştiğine göre, oraya da “hayır” yazabilirsiniz. On birinci , çeşitli bahaneler kullanarak, ailenizden işsiz olan birinin Çin’in iç bölgelerine gidip çalışıp para kazanmasını engellemeye çalıştınız mı?
Katılımcılar: Hayır!
Yetkili: On iki , Yerel yönetim veya şehir yönetim departmanı tarafından düzenlenen asayiş kampanyalarına aktif olarak katıldınız mı?
Katılımcılar: Evet, katıldık.
Görevli: On ikinci soru için “evet” yazın. On üçüncü soru: Birinin alkol içmesini veya sigara içmesini engellemeye çalışan oldu mu?
Katılımcılar: Hayır!
Yetkili: Eğer içmeyi tercih ederlerse, kendi midelerine içiyorlar demektir. Bu sizi ilgilendirmez. On üçüncü soru için ‘hayır’ yazın. On dördüncü soru : Çeşitli kanun, kural ve düzenlemelerin uygulanmasına karşı çıkan veya bu kampanyaya katılmayan var mı?
Katılımcılar: Hayır!
Memur: Bu durumda ‘hayır’ yazın ve kağıdınızı bir kez daha kontrol edin.
Norveç merkezli Uygur Hjelp kuruluşu tarafından sızdırılan ses kaydı. “14 Sorunlu Davranış” listesi, İslami selamlaşmadan takke takmaya kadar Uygur kimliğinin temel unsurlarını “suç” kapsamına alıyor. Katılımcılar, kendilerini veya aile üyelerini bu maddelere göre ihbar etmeye teşvik ediliyor.
Uygur Türkleri, Çin baskısı altında 14 sorunlu davranış listesine göre öz bildirim formu doldurmaya zorlanırken
Doğu Türkistan Bülteni Haber Ajansı / HABER MERKEZİ
Doğu Türkistan Haberleri | Uygur Türkleri | Doğu Türkistan Bülteni Doğu Türkistan Haberleri, Analiz ve Güncel Gelişmeler
