Doğu Türkistan Haberleri – Son Dakika – Uygur Haber Ajansı Doğu Türkistan Haberleri ve Çin haberleri; toplama kampları, istihbarat savaşları, İnterpol suiistimalleri, sınır ötesi Uygur avı ve küresel PSC tehdidi analizleri.
Sadece yazdığı mizahi öyküler ve çocuk kitaplarıyla tanınan, eserleri bizzat devlet onayından geçmiş ünlü bir yazar neden bir gecede geride hiçbir iz bırakmadan ortadan kaybolur? Çin işgali altındaki Doğu Türkistan’dan gelen son haberler, Pekin yönetiminin bölgedeki Türk varlığını ve hafızasını yok etmek için bu kez doğrudan edebiyat dünyasını, şairleri ve aydınları hedef aldığını gösteriyor. Eserleri Çinceye bile çevrilen ödüllü Kazak yazar Zhengis Reskhan’ın hiçbir gerekçe gösterilmeden evinden alınarak bilinmezliğe sürüklenmesi, sadece bir ailenin değil, tüm Türk dünyasının kültür çığlığına dönüştü. İşte sansür duvarlarının arkasında saklanan entelektüel kıyımın ve bir aydın yok edilişinin perde arkası…
Çin işgali altındaki Doğu Türkistan’da Türk dünyasına yönelik kültürel asimilasyon ve baskı politikaları hız kesmeden devam ediyor. Bölgenin en tanınmış Kazak yazar ve hiciv ustalarından biri olan Zhengis Reskhan’dan (Cengiz Reshan) aylardır haber alınamıyor. Resmi hiçbir gerekçe gösterilmeden gözaltına alınan yazarın hayatından endişe ediliyor.
Kazakistan’da yaşamını sürdüren Nartai Zhengis, Doğu Türkistan’da yaşayan babası ünlü yazar Zhengis Reskhan’dan yaklaşık üç aydır hiçbir doğrudan haber alamadığını açıkladı. Aileye ulaşan son bilgiye göre, işgalci Çin polisi Reskhan’ı hiçbir resmi gözaltı kararı, arama emri veya suçlama tebliğ etmeden evinden alarak götürdü.
Olayın üzerinden aylar geçmesine rağmen Pekin yönetimi aileye ve uluslararası kuruluşlara hiçbir resmi açıklama yapmadı. Yaşanan bu durum, Doğu Türkistan’da Uygurlar, Kazaklar ve diğer Türk-Müslüman toplulukları hedef alan sistematik insan hakları ihlallerini, keyfi tutuklamaları ve “kaybettirme” politikalarını bir kez daha dünya gündemine taşıdı.
Baskılar Aralık 2025’te Başladı
Oğul Nartai Zhengis’in ifadelerine göre, babası üzerindeki psikolojik ve fiziki baskılar ortadan kaybolmasından aylar önce başladı. Aralık 2025 tarihinden itibaren yerel işgal makamları, “soruşturma” adı altında yaşlı yazarı sık sık karakola çağırdı. Bazen birkaç gün bazen de bir hafta boyunca gözaltında tutulan Reskhan, her seferinde evine dönmüştü; ancak Mart 2026’dan itibaren kendisiyle olan tüm bağlar tamamen koptu.
Gayriresmi kaynaklardan edinilen bilgilere göre, ünlü yazarın memleketi Barkol Kazak Özerk Bölgesi’nden alınarak Hami şehrindeki gizli bir gözaltı merkezine nakledildiği iddia ediliyor. Çinli yetkililer aileye yalnızca sözlü olarak Reskhan’ın “devlet istikrarını tehlikeye atan radikal fikirlere” sahip olduğunu iddia etti. Aile ise bu suçlamayı kesin bir dille reddederek, “Babam sadece bir yazar ve hicivcidir, hayatı boyunca şiddetten uzak durmuştur” diyerek tepki gösterdi.
Doğu Türkistan Kültürüne Ömrünü Adadı
Zhengis Reskhan, Doğu Türkistan’ın Hami bölgesinde Kazak edebiyatı ve kültürünün en saygın figürlerinden biri olarak kabul ediliyor. Kariyeri boyunca öğretmenlik, editörlük ve kültür yöneticiliği yapan Reskhan, Hami Bölge Yazarlar Birliği Başkanlığı görevini de yürütmüştü.
Siyasi temalardan ziyade toplumsal hiciv, mizah ve çocuk edebiyatı alanındaki eserleriyle tanınan yazarın bugüne kadar 11 kitabı resmi yayınevlerince yayımlandı ve birçoğu Çinceye çevrildi. Kaybolduğu sırada ise basıma hazır iki el yazması eseri bulunuyordu.
Nartai Zhengis: “Babamın 11 kitabı devletin resmi sansür mekanizmalarından geçerek, yasal olarak basıldı ve dağıtıldı. Eğer eserlerinde bir suç unsuru olsaydı, bu kitaplar neden yıllar önce bizzat Çin yönetimi tarafından onaylandı?”
Sistematik Bir Entelektüel Temizliğin Parçası
Uzmanlar ve insan hakları aktivistleri, Reskhan’ın ortadan kaybolmasının münferit bir olay olmadığını, Doğu Türkistan genelinde yürütülen “aydın temizliği” politikasının bir parçası olduğunu vurguluyor.
Bölgedeki Kazak aydınlarına yönelik baskıları uzun yıllardır raporlayan gazeteci Zhaqsylyq Qazymuratuly, durumun vahametini şu sözlerle özetliyor:
- Hedef Aydınlar: 2017-2019 yılları arasındaki kitlesel toplama kampı sürecinden sonra baskının niteliği değişti. Artık doğrudan toplumu yönlendiren, ulusal kimliği korumaya çalışan yazar, şair ve akademisyenler hedef alınıyor.
- Kültürel Soykırım: Doğu Türkistan’da Kazakça eğitim veren okullar neredeyse tamamen kapatıldı. Genç nesiller Çinceleşmeye zorlanırken, Kazakça düşünen ve yazan entelektüel kesim tamamen ortadan kaldırılmak isteniyor.
- Geçmişe Dönük Suçlamalar: Çin yönetimi, yıllar önce kendi onayladığı ve sansüründen geçirdiği edebi eserleri bugün geriye dönük birer suç unsuru gibi göstererek aydınları tutuklama bahanesi yaratıyor.
Diplomasi Duvarı ve Sessizlik
Babasını aramak için Kazakistan Cumhurbaşkanlığı, Dışişleri Bakanlığı, Pekin ve Washington büyükelçilikleri dahil birçok kuruma mektup yazan Nartai Zhengis, henüz somut bir yanıt alabilmiş değil. Hatta yazarın Kazakistan vatandaşı olan kızı, hayatını riske atarak Doğu Türkistan’a gidip yerel karakollardan bilgi almaya çalışsa da eli boş dönmek zorunda kaldı.
Kazakistan Dışişleri Bakanlığı, Pekin nezdinde bir soruşturma başlatıldığını açıklasa da, yazarın Çin vatandaşı olması sebebiyle sürecin Çin’in “iç işi” olarak değerlendirildiğini ifade ediyor. Ekonomik ve siyasi olarak Çin ile yakın bağları bulunan Astana yönetiminin bu denge politikası, insan hakları örgütleri tarafından eleştiriliyor.
Haziran 2026 itibarıyla, Doğu Türkistan’ın yetiştirdiği en büyük edebi değerlerden biri olan Zhengis Reskhan’ın nerede tutulduğu ve sağlık durumu gizliliğini koruyor. Uluslararası kamuoyu, Çin işgali altındaki topraklarda kaybolan aydınlar için acil şeffaflık çağrısında bulunuyor.
Editörün Notu:
Çin işgali altındaki topraklarda yaşanan kültürel soykırımı gözler önüne seren bu özel dosyamızda, Doğu Türkistan bölgesinin en güçlü kalemlerinden biri olan Zhengis Reskhan’ın şüpheli kayboluşunu inceliyoruz. Baskıların gölgesinde sessizliğe gömülen Kazak yazar, hiçbir hukuki gerekçe gösterilmeden özgürlüğünden mahrum bırakıldı. Bu olay, Pekin yönetiminin sistematik olarak uyguladığı Çin insan hakları ihlalleri politikasının son kurbanını gözler önüne sererken, hafızalardan silinmek istenen Doğu Türkistan aydınları davasını yeniden küresel kamuoyunun gündemine taşıyor. özellikle Hami Kazakları ve bölgedeki diğer Türk toplulukları üzerinde yoğunlaşan bu asimilasyon dalgası, Türk dünyası haberleri kapsamında derin bir endişeyle takip ediliyor.
Uluslararası arenada siyasi tutuklu yazarlar listesine eklenen ve kendisinden aylardır haber alınamayan kayıp Kazak yazar, ömrünü kendi halkının kültürünü yaşatmaya adamıştı. Özellikle Barkol Kazakları edebiyatının ve mizah kültürünün en önemli temsilcisi olan Reskhan’ın susturulması, bölgede yürütülen planlı bir kültürel asimilasyon sürecinin en somut ve en acı göstergesidir.
