Doğu Türkistan Haberleri | Uygur Türkleri | Doğu Türkistan Bülteni Doğu Türkistan Haberleri, Analiz ve Güncel Gelişmeler
İlgili Makaleler
Doğu Türkistan’daki baskı politikalarından kaçarak Kazakistan’a sığınan Kazak kökenli bir aktivistin yaşadığı dram, Çin’in bölgedeki politikalarının sınır ötesindeki etkilerini yeniden gündeme taşıdı. Çin’de aylarca tutuklu kaldıktan sonra serbest bırakılan Tursınbek Kabi, bu kez Kazakistan’da Çin karşıtı bir protestoya katıldığı gerekçesiyle cezaevine konuldu.
Kazakistan’ın Taldıkorgan kentinde görülen davada Kabi ile birlikte toplam 19 kişi “millî düşmanlık kışkırtma” suçlamasıyla yargılanıyor. Sanıkların büyük bölümünün Çin doğumlu Kazaklardan oluşması, davayı bölgesel insan hakları tartışmalarının merkezine taşıdı.
Çin Hapishanesinden Kazakistan’daki Cezaevine
45 yaşındaki Oralhan Aben, her hafta iki kez Almatı’dan yaklaşık 250 kilometre uzaklıktaki Taldıkorgan’a giderek cezaevindeki eşine yemek götürüyor. Aben’in verdiği mücadele ise yıllar öncesine dayanıyor.
2017 yılında eşi Tursınbek Kabi’nin Çin’e gitmesinin ardından kendisinden uzun süre haber alınamamıştı. Daha sonra Kabi’nin Doğu Türkistan’da Çin güvenlik güçleri tarafından gözaltına alındığı ortaya çıktı.
Aben, o dönemde Kazakistan’daki resmi kurumlara ve uluslararası kuruluşlara başvurarak eşinin serbest bırakılması için yoğun bir kampanya yürüttü. Yaklaşık bir buçuk yıl sonra Kabi serbest bırakıldı ve Kazakistan’a dönebildi.
Ancak yıllar sonra Kabi bu kez Kazakistan’da gözaltına alındı.
Çin Karşıtı Protesto Sonrası Tutuklama
Kasım ayında Almatı bölgesindeki Kaljat köyü yakınlarında düzenlenen bir protestoya katılan Kabi ve diğer aktivistler, Çin’de tutulan Kazakların serbest bırakılmasını talep etti.
Protesto sırasında Çin bayraklarının yakılması ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in portresinin ateşe verilmesi üzerine eylemciler önce idari cezaya çarptırıldı. Daha sonra haklarında ceza davası açıldı.
Böylece protestoya katılan 19 kişi hakkında “millî düşmanlık kışkırtma” suçlamasıyla yargılama süreci başlatıldı.
Kapalı Kapılar Ardında Yargılama
Taldıkorgan’daki mahkeme süreci kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Duruşmaların büyük kısmı kapalı yapılırken gazeteciler ve sanık yakınları da çoğu zaman mahkeme salonuna alınmadı.
Mahkeme binası önünde bekleyen Oralhan Aben yaşadığı acıyı şu sözlerle dile getirdi:
“Çin çocuklarımdan babalarını iki yıl aldı. Şimdi de üç aydır Kazakistan hapishanesinde. Bu mu adalet?”
Davayı takip etmek isteyen bazı aile üyeleri de kilometrelerce yol kat etmelerine rağmen duruşmaya alınmadıklarını söyledi.
Uluslararası İnsan Hakları Kuruluşlarından Tepki
Uluslararası insan hakları kuruluşları da davaya tepki gösterdi.
Human Rights Watch ve Amnesty International, Kazakistan yönetimine çağrıda bulunarak protestoya katılan 19 kişinin serbest bırakılmasını istedi.
Hak örgütleri, barışçıl protestolar nedeniyle aktivistlerin yargılanmasının ifade özgürlüğüne aykırı olduğunu belirtiyor.
Doğu Türkistan’daki Baskı Politikaları
Tursınbek Kabi’nin hikâyesi, Çin’in Doğu Türkistan’daki politikalarıyla doğrudan bağlantılı görülüyor.
Birleşmiş Milletler ve uluslararası insan hakları kuruluşlarının raporlarına göre 2017 yılından bu yana bölgede bir milyondan fazla Uygur, Kazak ve diğer Türk halklarından kişi “yeniden eğitim kampı” olarak adlandırılan merkezlerde tutuldu.
Bu merkezlerde tutulan kişilerin Çin Komünist Partisi ideolojisini öğrenmeye zorlandığı, Mandarin dili eğitimi almak zorunda bırakıldığı ve dini-kültürel kimliklerini terk etmeleri için baskı gördüğü iddia ediliyor.
Çin yönetimi ise bu iddiaları reddederek söz konusu merkezlerin “mesleki eğitim ve terörle mücadele programı” olduğunu savunuyor.
Oralhan Aben ise Doğu Türkistan’daki durumu şu sözlerle anlatıyor:
“Bu bir Çinlileştirme politikası. İnsanların dilini ve kültürünü değiştirmeye çalışıyorlar.”
Kazakistan’daki Doğu Türkistanlıların Zorlu Mücadelesi
Doğu Türkistan’daki baskılar nedeniyle son yıllarda çok sayıda Kazak ve Uygur Kazakistan’a göç etti.
Ancak bu diaspora toplulukları Kazakistan’da da çeşitli sorunlarla karşı karşıya kalıyor. Çin’de akrabaları bulunan birçok Kazakistan vatandaşı, yakınlarının kaybolduğunu ya da gözaltına alındığını belirtiyor.
Kabi’nin destek verdiği “Atajurt” hareketi, Çin’de kaybolan veya tutuklanan Kazakların durumunu gündeme getiren önemli sivil inisiyatiflerden biri olarak biliniyor.
Ancak hareketin aktivistleri de Kazakistan’da zaman zaman soruşturma ve davalarla karşı karşıya kalıyor.
Çin ile Ekonomik İlişkiler Tartışma Yaratıyor
Uzmanlara göre Kazakistan yönetiminin Çin’e yönelik temkinli politikası büyük ölçüde ekonomik ve siyasi ilişkilere dayanıyor.
Çin, Kazakistan’ın en büyük ticaret ortaklarından biri olarak görülüyor ve “Kuşak ve Yol” girişiminin önemli merkezlerinden biri konumunda.
Bu nedenle ülkede Çin karşıtı protestoların sık sık sınırlandırıldığı ve bazı aktivistlerin yargılandığı yönünde eleştiriler dile getiriliyor.
Oralhan Aben ise eşinin tutuklanmasının arkasında Çin’in diplomatik baskısının olabileceğini düşünüyor.
“Çin’in talimatıyla bir Kazakistan vatandaşının tutuklanması utanç verici,” diyen Aben, eşinin yalnızca Çin’de tutulan Kazakların serbest bırakılmasını istediğini söylüyor.
Bitmeyen Bir Mücadele
Bugün Oralhan Aben’in hayatı cezaevi ziyaretleri ve mahkeme süreçleri arasında geçiyor.
Bir okulda temizlik görevlisi olarak çalışan Aben, sınırlı geliriyle hem ailesini geçindirmeye hem de eşinin borçlarını ödemeye çalışıyor.
Her ziyaretinde eşine evde hazırladığı yemekleri götürüyor. Ancak ekonomik zorlukların giderek arttığını söylüyor.
“Eskiden koğuşta kalan diğerleri için de yemek götürürdüm. Artık buna gücüm yetmiyor.”
Eşiyle cezaevinde camın arkasından telefonla konuştuğunu anlatan Aben, mücadeleden vazgeçmeyeceğini vurguluyor.
“Çin’deyken de mücadele ettim ve onu oradan çıkardım. Şimdi Kazakistan’da da mücadele etmeye devam edeceğim.”
Bölgesel İnsan Hakları Tartışması
Uzmanlara göre Taldıkorgan’daki dava yalnızca bir protesto davası değil. Aynı zamanda Doğu Türkistan meselesinin Orta Asya’daki etkilerini gösteren önemli bir örnek olarak görülüyor.
Mahkemenin vereceği kararın hem Kazakistan’daki Doğu Türkistan diasporası hem de Çin ile Orta Asya ülkeleri arasındaki hassas ilişkiler açısından önemli sonuçlar doğurabileceği değerlendiriliyor.
Doğu Türkistan Bülteni Haber Ajansı / HABER MERKEZİ
#DoğuTürkistan #UygurTürkleri #ÇinToplamaKampları #İnsanHakları #Kazakistan #ÇinBaskısı #TürkDünyası #UluslararasıHaber #UygurSoykırımı #Aktivist #EastTurkistan #UyghurGenocide #HumanRights #Xinjiang #ChinaHumanRights #Uyghurs #Kazakhstan #FreeUyghurs #HumanRightsWatch #AmnestyInternational
