“Dijital Apartheid, Zorla Çalıştırma, Çocukların Koparılması: Doğu Türkistan’da 2025’te Baskı Rejimi Derinleşti”

Doğu Türkistan Bülteni Editör 18 Şubat 2026 Doğu Türkistan, Soykırım Kampları yorum Yap

İlgili Makaleler

ETHR’nin 2025 Endeksi: İhlaller Daha Kurumsal, Daha Teknolojik, Daha Küresel

Doğu Türkistan İnsan Hakları İzleme Derneği (ETHR) tarafından yayımlanan “Doğu Türkistan İnsan Hakları İhlalleri Endeksi 2025”, Çin’in bölgedeki uygulamalarının münferit güvenlik politikaları değil; sistematik, merkezi ve teknolojik olarak güçlendirilmiş bir baskı rejimi olduğunu ortaya koydu.

1 Ocak – 31 Aralık 2025 dönemini kapsayan rapor, insan hakları ihlallerini 14 ana başlık altında inceleyerek Doğu Türkistan’daki uygulamaların her geçen yıl daha kurumsal ve sofistike hale geldiğini vurguladı.

14 Başlıkta Sistematik Baskı

Endekse göre 2025 yılında öne çıkan ihlal alanları şunlar oldu:

Keyfî tutuklama ve yargısız infaz
Zorla çalıştırma ve işçi transferi
Dinî baskı ve kültürel asimilasyon
Çocuk hakları ihlalleri
Dijital ve biyometrik gözetim
Demografik mühendislik
Sınır ötesi baskı mekanizmaları
Geri göndermeme ilkesinin ihlali

Raporda, “güvenlik”, “kalkınma” ve “etnik birlik” söylemleri altında yürütülen politikaların sahada kolektif kimliğin aşındırılması sonucunu doğurduğu ifade edildi.

Dijital Gözetim: 21. Yüzyılın En Gelişmiş Polis Devleti

Raporun en dikkat çekici bölümlerinden biri dijital kontrol mekanizmalarına ayrıldı. Yapay zekâ destekli sistemler, yüz tanıma kameraları, biyometrik veri toplama merkezleri ve Entegre Ortak Operasyonlar Platformu (IJOP) aracılığıyla milyonlarca kişinin hareketleri anlık izleniyor.

Çin’in “AI Plus” stratejisi kapsamında devlet kapasitesinin artırıldığı, verilerin merkezileştirildiği ve potansiyel “riskli bireylerin” algoritmalarla tespit edildiği belirtiliyor.

Rapora göre dijitalleşme, güvenlikten çok sosyal mühendislik ve davranış kontrolü amacı taşıyor.

Sınır Ötesi Baskı ve Diaspora Takibi

Endeks, baskının yalnızca Doğu Türkistan sınırları içinde kalmadığını ortaya koyuyor.

Yurt dışında yaşayan Uygurların aileleri üzerinden tehdit edildiği, dijital takip ve siber saldırılarla hedef alındığı, hatta bazı durumlarda iş birliğine zorlandığı ifade ediliyor.

Birleşmiş Milletler oturumlarında Çin’e yönelik eleştiriler artarken, Pekin’in propaganda ve diplomatik baskı yöntemlerini yoğunlaştırdığı da raporda yer aldı.

Çocuklar, Kamplar ve Kültürel Silme Politikası

Rapor, çocukların ailelerinden koparılarak devlet kontrolündeki yatılı okullara yerleştirilmesini, kültürel hafızanın sistematik biçimde dönüştürülmesini ve Uygur entelektüellerinin hedef alınmasını “kolektif kimliğin çözülmesine yönelik uzun vadeli strateji” olarak tanımlıyor.

Uluslararası Topluma Çağrı

ETHR, raporun yalnızca bir yıllık veri derlemesi değil; aynı zamanda uluslararası mekanizmalar için hukuki referans niteliği taşıdığını vurguluyor.

Endekste yer alan analizlerde, ihlallerin münferit değil; süreklilik arz eden ve merkezi olarak planlanan bir politika çerçevesinde yürütüldüğü sonucuna varılıyor.

Doğu Türkistan Bülteni Haber Ajansı / HABER MERKEZİ

#DoğuTürkistan #EastTurkistan #Uyghur #Uygur #UyghurGenocide #StopUyghurGenocide #HumanRights #İnsanHakları #ReligiousFreedom #FreedomOfBelief #ForcedLabor #ZorlaÇalıştırma #DigitalSurveillance #DijitalGözetim #HumanRightsViolations #CrimesAgainstHumanity #GenocideWatch #UN #BirleşmişMilletler #Accountability #JusticeForUyghurs #SaveUyghur #EthnicPersecution #CulturalGenocide #AI #PoliceState #Diaspora #PressFreedom #ChildRights #EndGenocide